Wolny nawet od ubrania

Drzwi domu się zamknęły

Kiedy Pietro di Bernardone odkrył, że Franciszek sprzedał tkaniny i konia, aby pomóc San Damiano, nie zobaczył w tym pięknego gestu religijnego. Zobaczył znikający majątek swojego sklepu i rozpadającą się przyszłość, którą zaplanował dla syna.

Pietro ciężko pracował, by zdobyć bogactwo. Podróżował, negocjował, podejmował ryzyko i znał wartość każdego kawałka sukna. Oczekiwał, że Franciszek poprowadzi dalej interes i pomnoży znaczenie rodzinnego nazwiska.

Teraz jego syn krążył między ubogimi kościołami, przebywał z odrzuconymi ludźmi i mówił, że pragnie zupełnie innego życia.

Najstarsze źródła przedstawiają reakcję ojca jako bardzo surową. Szukał Franciszka, zabrał go do domu i próbował zmusić do porzucenia tej drogi. Jedna tradycja mówi, że matka uwolniła syna podczas nieobecności Pietra. Franciszek wrócił wtedy do San Damiano.

Nie musimy wybierać prostego czarnego charakteru. Ojciec postępował w sposób, który ranił Franciszka. Równocześnie sam był przestraszonym człowiekiem, patrzącym, jak ukochany syn nagle zrywa ze wszystkim, co rodzina rozumiała jako bezpieczeństwo.

Spór widoczny dla całego Asyżu

Pietro postanowił zwrócić się do władz miejskich. Franciszek utrzymywał, że skoro chce służyć Bogu, powinien odpowiadać przed władzą Kościoła. Konflikt dotarł więc do biskupa Asyżu imieniem Guido.

Wyobraź sobie ciężar tego dnia. Miasto znało rodzinę. Wielu widziało Franciszka podczas zabaw, ubranego w kosztowne kolory. Teraz ludzie zgromadzili się, by oglądać spór ojca z synem.

Biskup nie powiedział Franciszkowi, że dobra intencja pozwala mu zatrzymać pieniądze. Poradził zwrócić wszystko i zaufać Bogu.

Ta wskazówka przyniosła jasność. Franciszek nie musiał finansować powołania tym, do czego ojciec rościł sobie prawo. Jeśli wezwanie było prawdziwe, nie zależało od tkanin Pietra.

Franciszek przyniósł pieniądze i położył je przed ojcem.

Potem zrobił coś, czego nikt się nie spodziewał.

Nie tylko pieniądze

Według tradycji Legendy trzech towarzyszy Franciszek oznajmił, że zwróci nie tylko pieniądze, lecz także ubranie otrzymane od ojca.

Zdjął szaty i położył je obok pieniędzy.

To potężna scena, przez stulecia często przedstawiana przez malarzy. Trzeba opowiadać ją z szacunkiem. Nie było to widowisko ani pogarda dla ciała. Był to gest prawny i symboliczny: Franciszek zrzekł się dziedzictwa oraz finansowej ochrony rodziny.

Biskup natychmiast okrył go własnym płaszczem. Ten obraz ma znaczenie. Gdy na oczach wszystkich rozpadała się jedna relacja, ktoś ochronił godność młodego człowieka.

Franciszek oświadczył, że od tej chwili może swobodnie mówić „Ojcze nasz, który jesteś w niebie”, zamiast nazywać Pietra swoim ojcem.

Na obrazie te słowa mogą brzmieć pięknie. W prawdziwym życiu musiały boleć.

Wolność, w której były także łzy

Łatwo przemienić tę scenę w czyste zwycięstwo: Franciszek po dobrej stronie, Pietro po złej. Ludzie nie są jednak pionkami na planszy.

Franciszek wybrał radykalną wolność. Pietro stracił przyszłość, którą wyobrażał sobie dla syna. Nie wiemy wszystkiego, co Franciszek czuł, patrząc na ojca. Nie wiemy też, co niósł w sobie jego ojciec, wracając do domu.

Świętość Franciszka nie wymaga, byśmy świętowali rodzinną ranę. Zaprasza, by uznać cenę jego wyborów oraz wciąż niedoskonały sposób, w jaki uczył się nimi żyć.

Później jego przesłanie będzie pełne braterstwa i pokoju. Na tamtym dziedzińcu trwał jednak konflikt, którego nie umiał — albo nie był w stanie — rozwiązać.

Niektóre słuszne decyzje pozostają bolesne. Ból nie dowodzi, że decyzja była zła, ale też nie pozwala ignorować zranionych. Dojrzałość potrafi pomieścić obie prawdy.

To, co zostało na ziemi

Na ziemi leżały tkaniny, monety i być może ostatni obraz zamożnego młodzieńca, którym był Franciszek.

Ubrania przekazują wiadomości. Mogą wskazywać zawód, grupę, bogactwo, gust i pozycję społeczną. Franciszek lubił dobrze się ubierać. Oddając szaty, nie odłożył jedynie materiału. Porzucił próbę budowania własnej wartości na tym, co podziwiali inni.

Nosimy także rzeczy niewidzialne.

Jest kostium kogoś, kto zawsze musi być zabawny. Zbroja człowieka, który nigdy nie prosi o pomoc. Płaszcz osoby czującej się ważną tylko wtedy, gdy wygrywa. Przebranie doskonałego życia pokazywanego w mediach społecznościowych.

Nie każdą szatę trzeba wyrzucić. Posiadanie czegoś nie jest też samo w sobie złe. Pytanie franciszkańskie brzmi inaczej: czy ja to posiadam, czy to posiada mnie?

Gdy coś zaczyna kontrolować nasze wybory, waży więcej, niż się wydaje.

Okryty prostym płaszczem

Biskup okrył Franciszka. Niektóre źródła mówią, że później otrzymał ubogie odzienie, być może należące wcześniej do ogrodnika biskupa. Franciszek nakreślił na nim prosty krzyż.

Ten, który pragnął blasku zbroi, nosił teraz znoszony materiał.

Nie przemieniło go to natychmiast w brata w brązowym habicie znanego z tylu obrazów. Forma stroju franciszkańskiego miała powstać z czasem. Wtedy wyglądał raczej jak pokutnik albo pustelnik.

Dokonała się jednak zasadnicza zmiana: ubóstwo przestało być wyłącznie losem cierpianym przez innych, a stało się wyborem prowadzącym jego życie.

Musimy mówić o tym ostrożnie. Narzucone ubóstwo nie jest romantyczne. Głód, bezdomność i brak opieki są niesprawiedliwościami, z którymi trzeba walczyć. Franciszek nie chciał, by ludzie byli porzucani. Wybrał życie z niewielką ilością rzeczy, aby nie budować bezpieczeństwa na nadmiarze i móc stanąć przy tych, którzy mają mało.

Radość przechodzi przez las

Po zerwaniu z dawnym życiem, jak mówią źródła, Franciszek szedł przez las, śpiewając po francusku pieśni uwielbienia — w języku poznanym dzięki pieśniom związanym z ojczyzną jego matki.

Droga nie stała się łatwa. W jednej relacji zbójcy napadli go, wyśmiali i wrzucili w miejsce pełne śniegu. Wydostał się i śpiewał dalej.

Nie wiemy, jak jego ciało znosiło każdą chwilę. Tradycja chce pokazać wolność, która nie zależała już od oklasków. Dawniej Franciszek śpiewał, by być w centrum zabawy. Teraz śpiewał nawet wtedy, gdy nikt go nie podziwiał.

Nadal potrzebował pomocy. W Gubbio przyjaciel podarował mu ubranie. Gdzie indziej pracował w zamian za jedzenie. Decyzja, by nie posiadać, nie oznaczała, że przestał zależeć od ludzkiej hojności. Przeciwnie: odkrył, że życie jest siecią darów przyjmowanych i ofiarowywanych.

Wolność nie jest ucieczką od każdej odpowiedzialności

Dziecko ani nastolatek nie powinni naśladować Franciszka przez opuszczenie domu, rozdanie swoich rzeczy czy nieposłuszeństwo wobec opiekunów. To wydarzenie należy do życia młodego dorosłego w zupełnie innym społeczeństwie, mierzącego się z wyjątkowym powołaniem.

Dziś można przeżyć serce tego gestu:

• powiedzieć prawdę o tym, co nas więzi;
• oddać to, co nie jest nasze;
• nie mierzyć swojej wartości markami i wyglądem;
• odpowiedzialnie dzielić się tym, co mamy;
• szukać rady, gdy decyzja zmienia nasze życie.

Sam Franciszek posłuchał biskupa. Wolność nie oznaczała robienia wszystkiego, na co miał ochotę. Oznaczała również przyjęcie wskazówki, która wymagała zwrotu pieniędzy.

Imię, które nie zależało od dziedzictwa

Franciszek z własnego wyboru stracił bezpieczeństwo związane z nazwiskiem Bernardone. Nie stracił jednak swojej tożsamości.

Zaczynał odkrywać, że jego wartość istniała przed ubraniem, pieniędzmi i aprobatą miasta. W wierze chrześcijańskiej każdy człowiek jest umiłowanym dzieckiem Boga, zanim zdobędzie jakikolwiek tytuł.

Ta prawda nie czyni nas wyższymi od innych. Przeciwnie: jeśli moja wartość jest darem, nie muszę nikogo pomniejszać, aby poczuć się większym.

Na dziedzińcu biskupa Franciszek zdaje się pozostawać bez niczego. W rzeczywistości niesie pytanie zdolne wyzwolić każde serce: co ze mnie pozostaje, gdy zdejmuję to, czym próbuję zaimponować innym?

Być może pozostaje to, co najprawdziwsze.

Nota historyczna: biskupa Asyżu z tego okresu zazwyczaj utożsamia się z Guidem. Dokładna data i niektóre szczegóły sceny różnią się w chronologiach, lecz zwrot majątku i ubrania oraz ochrona udzielona przez biskupa należą do głównych elementów najstarszej tradycji.