Wyobraź sobie sześć sióstr, które razem przychodzą do drzwi serca. Pierwsza umie dostrzec to, co naprawdę ważne. Druga nie czyni miłości skomplikowaną. Trzecia idzie z pustymi dłońmi. Czwarta nie potrzebuje czuć się lepsza. Piąta niesie ciepło tym, którzy są blisko. Szósta uczy się słuchać.
Franciszek nazywał te siostry Mądrością, Prostotą, Ubóstwem, Pokorą, Miłością i Posłuszeństwem. Cnoty nie były dla niego ozdobami, dzięki którym ktoś wygląda na świętego. Były otrzymanymi od Boga siłami, które przemieniają sposób myślenia, wybierania, dzielenia się i traktowania każdego stworzenia.
W Pozdrowieniu cnót łączy je w pary: Mądrość z Prostotą, Ubóstwo z Pokorą, Miłość z Posłuszeństwem. Żadna nie próbuje błyszczeć sama. Mądrość bez prostoty może stać się pychą. Ubóstwo bez pokory może stać się pokazem. Posłuszeństwo bez miłości może stać się surowością. Razem strzegą siebie nawzajem.
Skąd pochodzi ta modlitwa?
Salutatio Virtutum, czyli Pozdrowienie cnót, jest jednym z autentycznych pism św. Franciszka. Tekst przekazano w kilku średniowiecznych rękopisach, a Tomasz z Celano, jeden z najwcześniejszych biografów świętego, znał i cytował ten utwór już w XIII wieku.
Franciszek posługuje się formą znaną poezji religijnej jego czasów: zwraca się do cnót jak do osób. Nie znaczy to, że wierzył w sześć magicznych istot. To poetycki sposób ukazania tego, co dzieje się w duszy. Nazywa je „najświętszymi”, ponieważ pochodzą od Boga i prowadzą człowieka ku Bogu.
Jedno zdanie wymaga uwagi: nikt nie posiada cnoty, „jeśli wcześniej nie umrze”. Franciszek nie zachęca nikogo do krzywdzenia ciała. Mówi o śmierci egoizmu: o pozwoleniu, by umarły nieuczciwość, pragnienie panowania i chęć zachowania wszystkiego dla siebie. To język Jezusa, który mówi o utracie życia, aby je odnaleźć.
Poniższy tekst jest własnym przekładem duszpasterskim portalu z łacińskiego oryginału. Zachowujemy siłę obrazów, używając jasnych słów, aby młody czytelnik nie pomylił pokory z poniżaniem, posłuszeństwa z przemocą ani ubóstwa z porzuceniem potrzebujących.
Pozdrowienie
Witaj, Królowo Mądrości!
Niech Pan cię strzeże
wraz z twoją siostrą, świętą i czystą Prostotą.
Święta Pani Ubóstwo,
niech Pan cię strzeże
wraz z twoją siostrą, świętą Pokorą.
Święta Pani Miłości,
niech Pan cię strzeże
wraz z twoją siostrą, świętym Posłuszeństwem.
Najświętsze cnoty,
niech strzeże was wszystkich Pan,
od którego pochodzicie i wypływacie.
Żaden człowiek na całym świecie
nie może prawdziwie posiąść jednej z was,
jeśli wcześniej nie umrze dla siebie.
Kto posiada jedną
i nie rani pozostałych,
posiada wszystkie.
Kto rani jedną,
nie posiada żadnej
i rani wszystkie.
Każda z nich przepędza
wady i grzechy.
Święta Mądrość przepędza szatana
z całą jego przewrotnością.
Czysta i święta Prostota przepędza
pyszną mądrość tego świata
i samolubny spryt ciała.
Święte Ubóstwo przepędza
chciwość, skąpstwo
i troski przywiązujące nas do tego świata.
Święta Pokora przepędza
pychę wobec ludzi
i wobec wszystkiego, co istnieje.
Święta Miłość przepędza
każdą pokusę zła i egoizmu
oraz każdy lęk, który nas zamyka.
Święte Posłuszeństwo przepędza
samolubne pragnienia ciała;
utrzymuje ciało w gotowości,
by słuchało ducha
i służyło bratu.
Czyni człowieka prostym i gotowym
wobec wszystkich ludzi,
i nie tylko ludzi,
lecz także zwierząt i wolnych stworzeń,
aby mogły obchodzić się z nim
tak, jak Pan z wysoka im pozwoli.
— Św. Franciszek z Asyżu, Pozdrowienie cnót
Własny przekład duszpasterski portalu z łacińskiego „Ave, regina sapientia…”
Jak modlić się tym pozdrowieniem
Nie próbuj obejmować naraz wszystkich sześciu cnót. Przeczytaj całą modlitwę i zauważ, które imię pozostaje w tobie rozświetlone. Może to Prostota, bo twoje myśli są splątane. Może Miłość, bo ktoś potrzebuje cierpliwości. Może Pokora, bo popełniłeś błąd i powinieneś przeprosić.
Powtarzaj powoli: „Panie, spraw, aby ta cnota wzrastała we mnie”. Potem odszukaj jej siostrę. Jeśli wybrałeś Mądrość, zapytaj, jak może jej towarzyszyć Prostota. Jeśli Ubóstwo — jak Pokora może uchronić cię przed osądzaniem innych. Jeśli Miłość — do jakiego konkretnego słuchania i służby wzywa cię Posłuszeństwo.
Na końcu wybierz jedną wadę lub szkodliwy nawyk, który trzeba „przepędzić”. Nie walcz z nim wyłącznie słowem „nie”. Postaw w jego miejscu coś dobrego. Przeciw nieuczciwości — prawdę wypowiedzianą życzliwie. Przeciw skąpstwu — dzielenie się. Przeciw pysze — wdzięczność. Przeciw lękowi zamykającemu serce — mały czyn miłości.
Dobro nigdy nie idzie samotnie
Franciszek zauważył prawdę, o której czasem zapominamy: cnoty tworzą rodzinę. Kiedy jedna naprawdę wzrasta, przywołuje pozostałe. Mądry człowiek zaczyna mówić prościej. Kto wybiera życie z mniejszą liczbą rzeczy, uczy się nie czuć lepszym. Kto kocha, uczy się słuchać.
Ważne jest również rozumienie, czym te słowa nie są. Prostota nie jest brakiem inteligencji, lecz inteligencją bez udawania. Ubóstwo nie oznacza uznania głodu za coś pięknego; oznacza nieczynienie z rzeczy panów serca i dzielenie się, aby nikt nie został opuszczony. Pokora nie oznacza zgody na złe traktowanie; oznacza znajomość własnej wartości bez deptania wartości drugiego. Chrześcijańskie posłuszeństwo nigdy nie nakazuje słuchania zła: zaczyna się od słuchania Boga, sumienia i wezwania do miłości.
Gdy Franciszek mówi, że posłuszeństwo czyni człowieka gotowym nawet wobec zwierząt, ukazuje osobę bez potrzeby kontrolowania wszystkiego. Nie jest to zaproszenie do narażania się na niebezpieczeństwo, lecz radykalny obraz łagodności: życia bez traktowania ludzi, zwierząt i przyrody jak przedmiotów stworzonych jedynie dla naszych zachcianek.
Cnoty nie są medalami zdobytymi przez doskonałych. Są nasionami. Bóg je daje, a my współpracujemy przez małe wybory: dziś cierpliwa odpowiedź, jutro podzielona rzecz, potem odwaga powiedzenia: „Nie wiem; czy możesz mnie nauczyć?”. Tak, niemal bez hałasu, serce zaczyna przypominać Serce Chrystusa.
Oddychaj i zapytaj: która z tych sześciu sióstr puka dziś do moich drzwi? Nie musisz od razu otwierać wszystkich okien. Uchyl wąską szczelinę. Łaska umie wchodzić przez małe miejsca.
Źródła do dalszej lektury
- Pełny łaciński tekst Salutatio Virtutum — Franciszkańska Kustodia św. Franciszka z Asyżu
- Katalog Źródeł franciszkańskich: Pozdrowienie cnót, FF 256–258 — Franciszkański Zakon Świeckich we Włoszech, region Kalabria
- Refleksja franciszkańska o Pozdrowieniu cnót i Duchu Świętym — Komisja Franciszkańskiej Tradycji Intelektualno-Duchowej
- Studium formacyjne o cnotach w pismach Franciszka — Narodowa Wspólnota Franciszkańskiego Zakonu Świeckich w USA