Głosić życiem

Pasek sandała wędrowca się poluzował, a droga przed nim była jeszcze długa. Na małym placu brat mniejszy uklęknął przed zużytą skórą i zaczął ją naprawiać.

Nieopodal drugi brat rozmawiał z rodziną i rzemieślnikiem. Nikt nie stał na ambonie. Brat mówił, ale również słuchał. Obok nich dłoń osłaniała małą lampę przed wiatrem.

Ta scena nie zapisuje konkretnego wydarzenia. Przekłada na obraz misję, której uczył Franciszek: pracuj, służ, żyj jako mniejszy, nie kłóć się po to, by zwyciężyć, i przyznawaj się do bycia chrześcijaninem. We właściwym czasie bracia mieli także głosić Słowo Boże.

Ewangelia miała otrzymać dłonie, stopy i głos. Życie miało zrobić miejsce dla słowa; słowo miało objawić źródło tej nadziei.

Misja zaczyna się blisko ludzkich stóp

Kiedy Jezus posyłał uczniów, prosił, by głosili bliskość Królestwa. Dał im praktyczne zadania: troszczyć się o chorych, darmo dawać to, co otrzymali, i nieść pokój do domów. Bez złota ani zabezpieczeń mieli przybywać jako goście, a nie właściciele.

Sam Jezus łączył słowa z gestami: nauczał, dotykał zranionych, przyjmował pogardzanych i obmywał stopy przyjaciołom.

Franciszek rozpoznał w tym formę swojej wspólnoty. Bracia mieli iść przez świat jako mniejsi. Nie oznaczało to braku wartości, lecz odmowę wejścia na stopień stawiający jedną osobę ponad innymi. Na ilustracji brat jest przy stopach wędrowca: jego ciało wyjaśnia misję, zanim padnie jakiekolwiek słowo.

Życie nie może przeczyć własnemu głosowi

W Regule z 1221 roku Franciszek zapisał krótkie i wymagające wskazanie: wszyscy bracia powinni głosić przez swoje czyny. Wiedział, że piękna mowa może utracić prawdę, kiedy zachowanie mówi coś przeciwnego.

Wyobraź sobie nauczanie o pokoju połączone z poniżaniem człowieka, który się nie zgadza, albo mówienie o dzieleniu się przy zachowywaniu wszystkiego dla siebie. Stwierdzenia mogłyby być poprawne, ale życie zbudowałoby przed nimi mur.

Głoszenie przez czyny usuwa ten mur: dotrzymanie obietnicy, przyznanie się do błędu, podzielenie się czasem i okazanie szacunku komuś, kto nie daje żadnej korzyści. Nie jest to przedstawienie mające kogoś pozyskać, lecz skutek przynależności do Jezusa.

Nie musimy udawać doskonałych. Słowa „Pomyliłem się i muszę przeprosić” mogą dać większe świadectwo niż nieskazitelna poza. Głoszenie dotyczy Chrystusa, który okazuje miłosierdzie i uczy nas zaczynać od nowa.

Powiedzenie, którego Franciszek nie napisał

Być może znasz zdanie przypisywane św. Franciszkowi: „Głoś Ewangelię zawsze; jeśli trzeba, używaj słów”. Przypomina ono coś franciszkańskiego, lecz nie pojawia się ani w pismach Franciszka, ani we wczesnych żywotach. Nie powinniśmy przedstawiać go jako cytatu ze świętego.

To, co napisał, jest podobne i zarazem inne. W Regule z 1221 roku powiedział braciom, by głosili przez czyny, ale zamieścił również orędzie do wypowiadania. Dla misji pośród Saracenów i innych niechrześcijan zaproponował dwie drogi: żyć bez kłótni, w pokorze, przyznając, że są chrześcijanami; oraz głosić Słowo, gdy spodoba się to Panu.

Popularne powiedzenie niemal sugeruje, że słowa rzadko mają znaczenie. Franciszek tego nie uczył. Pragnął spójności czynu i słowa, a nie zniknięcia słów.

Jest czas, by wypowiedzieć imię Jezusa

Naprawienie sandała ukazuje troskę, lecz samo nie opowiada historii żłóbka, krzyża i Zmartwychwstania. Przychodzi czas, by mówić. Pierwszy List św. Piotra prosi, abyśmy wyjaśniali powód naszej nadziei — z łagodnością i szacunkiem.

Słowa te chronią głoszenie. Łagodność jest siłą bez agresji. Szacunek oznacza pamięć, że druga osoba ma sumienie, historię, pytania i wolność.

W Regule z 1223 roku Franciszek wymagał, by głoszący byli przygotowani i upoważnieni. Prosił o słowa rozważne, uczciwe, pożyteczne i krótkie. Głoszący nie był centrum orędzia.

Czasem potrzebne słowa mogą być proste: „Modlę się, bo ufam Jezusowi”. „Ten fragment Ewangelii mi pomógł”. „Czy chciałbyś, żebym pomodlił się z tobą?”. Zaproszenie pozostawia miejsce na prawdziwą odpowiedź, również „nie”.

Słuchanie także należy do głoszenia

Rozmowa nie polega na czekaniu na swoją kolej do mówienia. Słuchać znaczy przyjąć coś z życia drugiej osoby. Możemy zapytać: „Co się wydarzyło?” „Jak mogę pomóc?”.

Jezus zadawał pytania i pozwalał ludziom mówić. Bóg działa już w świecie, zanim przybędziemy, a druga osoba może nauczyć nas prawdy, odwagi i współczucia.

Nie oznacza to zgadzania się ze wszystkim. Możemy jasno przedstawiać wiarę, a jednocześnie wysłuchać całego sprzeciwu bez drwin. Kiedy misja staje się konkursem punktów, brat przestaje być bratem i próbuje zostać zwycięzcą. Franciszek wyraźnie zalecał unikanie kłótni i sporów.

Drzwi, których miłość nie wyważa

Agresywny prozelityzm traktuje osobę jak liczbę i używa lęku, nacisku lub pomocy stawiającej warunki. Jest to sprzeczne z darmowym darem Ewangelii.

Ewangelizować znaczy ofiarować otrzymany skarb, a nie wciskać go siłą do czyjegoś domu. Znaczy pomagać ze względu na godność drugiej osoby i mówić o Jezusie bez manipulowania jej bezbronnością.

Papież Franciszek podkreśla, że misja nie jest prozelityzmem. Pokornie dajemy świadectwo, ponieważ wiara nie jest własnością zdobytą zasługą. Duch Święty jest głównym działającym; my nie kontrolujemy wyniku.

Możemy zapalić lampę, osłonić ją od wiatru i powiedzieć, skąd pochodzi jej światło. Nie możemy zmusić nikogo, by zobaczył je tak, jak tego chcemy.

Droga wciąż otwarta

Na końcu Ewangelii wg św. Mateusza Jezus posyła uczniów i obiecuje, że pozostanie z nimi. Nie niesiemy nieobecnego Chrystusa, jakby Bóg zaczął kochać dane miejsce dopiero po naszym przybyciu. Idziemy, by rozpoznać Jego działanie, służyć i głosić to, co otrzymaliśmy.

Twoja droga może prowadzić przez szkołę, rozmowę albo miejsce obok samotnej osoby. Głoszenie zaczyna się, gdy odmawiasz udziału w poniżaniu, trwa w słuchaniu i znajduje słowa, gdy ktoś pyta o twoją nadzieję.

Mała lampa na placu nie oświetla całej doliny. Mimo to osłania pracujące dłonie i spotykające się twarze. Misja franciszkańska ma tę ludzką miarę: prawdziwy czyn, słuchanie bez wyższości i imię Jezusa ofiarowane z pokorną odwagą.